در سال‌های اخیر، نظام سلامت ایران همگام با پیشرفت‌های جهانی، گام‌های مؤثری در جهت ارتقای تشخیص و درمان سرطان و توسعه مراقبت‌های جامع از بیماران برداشته است. تمرکز بر داروهای هدفمند، تجهیزات پیشرفته تشخیصی و درمانی و همچنین گسترش مراقبت‌های حمایتی و تسکینی مبتنی بر رویکرد سازمان جهانی بهداشت (WHO)، از مهم‌ترین محورهای این تحول به شمار می‌رود.

پیشرفت‌های نوین در درمان هدفمند سرطان در ایران

در حوزه درمان، دسترسی تدریجی به داروهای هدفمند و درمان‌های نوین انکولوژی در مراکز تخصصی کشور افزایش یافته است. این داروها بر اساس ویژگی‌های مولکولی و بیولوژیک تومور انتخاب می‌شوند و امکان درمان دقیق‌تر، اثربخش‌تر و فردمحور را فراهم می‌سازند. توسعه آزمایش‌های مولکولی و ژنتیکی در برخی مراکز مرجع، زمینه انتخاب آگاهانه این درمان‌ها را فراهم کرده و موجب کاهش درمان‌های غیرضروری و عوارض ناخواسته شده است.

تجهیزات و فناوری‌های جدید تشخیصی و درمانی

در سال‌های اخیر، بسیاری از مراکز درمان سرطان در کشور به دستگاه‌های پیشرفته تصویربرداری، رادیوتراپی‌های دقیق، جراحی‌های کم‌تهاجمی و سامانه‌های پایش درمان مجهز شده‌اند. این تجهیزات نقش مهمی در تشخیص زودهنگام، تعیین مرحله دقیق بیماری و افزایش دقت درمان ایفا می‌کنند و به بهبود نتایج درمانی کمک شایانی نموده‌اند.

حرکت به سوی تشخیص زودهنگام و مراقبت مبتنی بر شواهد

اجرای برنامه‌های غربالگری، آموزش عمومی و استفاده از راهنماهای بالینی مبتنی بر شواهد، از دیگر اقدامات مهم در کشور است که با هدف کاهش بروز موارد پیشرفته سرطان و افزایش شانس درمان موفق دنبال می‌شود. این رویکرد، هم‌راستا با سیاست‌های سلامت‌محور جهانی، بر پیشگیری و مداخله به‌موقع تأکید دارد.

گسترش مراقبت‌های تسکینی با رویکرد سازمان جهانی بهداشت (WHO)

سازمان جهانی بهداشت (WHO) مراقبت‌های تسکینی را به‌عنوان جزئی جدایی‌ناپذیر از نظام سلامت و خدمات سرطان معرفی می‌کند؛ مراقبتی که باید از زمان تشخیص بیماری‌های تهدیدکننده حیات آغاز شده و هم‌زمان با درمان‌های اختصاصی ادامه یابد.

در ایران نیز طی سال‌های اخیر، توجه به توسعه مراکز و خدمات مراقبت‌های حمایتی و تسکینی افزایش یافته است. این خدمات با تمرکز بر کاهش درد و علائم آزاردهنده، حمایت روانی–اجتماعی، توجه به نیازهای معنوی بیمار و حمایت از خانواده‌ها، نقش کلیدی در ارتقای کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان ایفا می‌کنند.

رویکرد WHO بر موارد زیر تأکید دارد:

• ادغام مراقبت‌های تسکینی در تمام سطوح ارائه خدمات سلامت
• آموزش تیم‌های درمانی چندرشته‌ای
• دسترسی عادلانه بیماران به خدمات تسکینی
• توجه هم‌زمان به بیمار و خانواده
• حفظ کرامت انسانی در تمام مراحل بیماری

حرکت به سمت این رویکرد در کشور، نشان‌دهنده گذار از نگاه صرفاً درمان‌محور به نگاه جامع، انسان‌محور و مبتنی بر کیفیت زندگی است.

در مجموع، پیشرفت در درمان‌های هدفمند، بهره‌گیری از تجهیزات نوین و گسترش مراقبت‌های تسکینی بر اساس رویکرد WHO، چشم‌انداز نوینی برای مدیریت سرطان در ایران ترسیم کرده است. این رویکرد یکپارچه، نه‌تنها به افزایش اثربخشی درمان کمک می‌کند، بلکه با کاهش رنج بیماران و خانواده‌ها، نظام سلامت را به سوی عدالت، کیفیت و انسان‌مداری سوق می‌دهد.

ساناز عبدالرضاپور فلوشیپ مراقبت های تسکینی- سوپروایزور آموزش سلامت