در چارچوب آیین‌نامه تأسیس و بهره‌برداری مراکز سرپایی حمایتی–تسکینی سرطان و همسو با سیاست‌ها و راهبردهای سازمان جهانی بهداشت (WHO) و برنامه ملی کنترل سرطان ایران، خودمراقبتی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی نظام جامع مراقبت سرطان، در کلیه سطوح پیشگیری، تشخیص زودهنگام، درمان، حمایت و مراقبت‌های تسکینی مورد تأکید قرار گرفته است. توسعه و نهادینه‌سازی خودمراقبتی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای سلامت فردی و اجتماعی، کاهش بار بیماری‌های غیرواگیر و بهبود پیامدهای بالینی و انسانی بیماران مبتلا به سرطان ایفا می‌نماید.

بر اساس شواهد علمی و اسناد بالادستی سلامت، بخش قابل‌توجهی از سرطان‌ها از طریق اصلاح سبک زندگی، کاهش مواجهه با عوامل خطر قابل پیشگیری، ارتقای سواد سلامت و مشارکت فعال افراد جامعه در برنامه‌های غربالگری مبتنی بر شواهد، قابل پیشگیری بوده یا در مراحل اولیه بیماری قابل شناسایی است. خودمراقبتی در این سطح، شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از مصرف دخانیات، مدیریت استرس، توجه مستمر به علائم هشداردهنده و پیگیری منظم مراقبت‌های سلامت بر اساس سن، جنس و عوامل خطر فردی می‌باشد.

در مرحله تشخیص و درمان، خودمراقبتی به‌عنوان بخشی از فرآیند توانمندسازی بیمار، نقش مؤثری در افزایش پایبندی به درمان، پیشگیری از عوارض قابل اجتناب، مدیریت علائم مرتبط با بیماری و درمان‌های ضدسرطان و ارتقای ایمنی بیمار ایفا می‌کند. آموزش‌های هدفمند ارائه‌شده در مراکز سرپایی حمایتی–تسکینی سرطان، با مشارکت تیم چندرشته‌ای شامل پزشک، پرستار، روان‌شناس، مددکار اجتماعی و سایر اعضای تیم سلامت، زمینه مشارکت فعال بیمار و خانواده را در فرآیند مراقبت فراهم می‌سازد.

در مراحل پیشرفته بیماری و در طول مسیر درمان، مراقبت‌های حمایتی و تسکینی به‌عنوان جزء لاینفک خدمات جامع سرطان، با رویکرد کاهش درد و سایر علائم آزاردهنده جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی ارائه می‌گردد. در این راستا، خودمراقبتی با تأکید بر آموزش مدیریت علائم، مراقبت در منزل، حمایت روانی–اجتماعی، تسهیل دسترسی به خدمات تخصصی و ارجاع به‌موقع به سطوح بالاتر مراقبتی، موجب ارتقای کیفیت زندگی بیمار و کاهش فشار روانی و اجتماعی بر خانواده می‌شود. حفظ کرامت انسانی، احترام به ترجیحات بیمار و حمایت از خانواده به‌عنوان واحد مراقبتی، از اصول اساسی مورد تأکید در آیین‌نامه مراکز حمایتی–تسکینی سرطان است.

پویش ملی مبارزه با سرطان، با رویکردی جامع و یکپارچه و در راستای سیاست‌های کلان نظام سلامت کشور، بر تقویت خودمراقبتی در تمامی مراحل سیر بیماری، از پیشگیری و تشخیص زودهنگام تا حمایت و مراقبت‌های تسکینی، تأکید داشته و مشارکت آگاهانه فرد، خانواده و جامعه را شرط اساسی تحقق سلامت پایدار می‌داند. بر این اساس، خودمراقبتی آگاهانه، در پیوند با خدمات حمایتی و مراقبت‌های تسکینی ساختاریافته، تضمین‌کننده سلامت فردا و ارتقای کیفیت زندگی امروز بیماران مبتلا به سرطان است.

در همین راستا و به‌منظور تحقق اهداف پویش ملی مبارزه با سرطان، ویژه کارکنان بیمارستان برنامه‌ریزی لازم جهت تسهیل دسترسی به خدمات غربالگری انجام شده است. بدین‌وسیله به اطلاع می‌رساند کارکنان محترم بیمارستان می‌توانند جهت انجام تست‌های غربالگری نظیر پاپ‌اسمیر، تست FIT و سایر خدمات مرتبط، با هماهنگی قبلی از طریق رابطین تعیین‌شده در واحدهای بیمارستانی، به مرکز پایش سلامت کارکنان واقع در درمانگاه مطهری مراجعه نمایند. نوبت‌دهی و ساماندهی مراجعات صرفاً از طریق رابطین بیمارستان انجام خواهد شد.

شایان ذکر است، بر اساس پیگیری‌های انجام‌شده، معاونت محترم بهداشت در حال حاضر برنامه‌ای برای تحویل کیت تست FIT به بیمارستان‌ها ندارد و انجام این تست از طریق مراکز تعیین‌شده امکان‌پذیر می‌باشد. بدیهی است در صورت هرگونه تغییر در دستورالعمل‌ها یا فرآیند ارائه خدمات، مراتب متعاقباً از طریق مبادی رسمی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

اجرای این برنامه، در کنار ارائه خدمات حمایتی و مراقبت‌های تسکینی ساختاریافته، گامی مؤثر در جهت ارتقای سلامت کارکنان، افزایش آگاهی، پیشگیری مؤثر و تحقق رویکرد جامع پویش ملی مبارزه با سرطان بوده و مصداق عملی خودمراقبتی آگاهانه در مسیر تضمین سلامت فردا می‌باشد.

ساناز عبدالرضاپور – فلوشیپ مراقبت های تسکینی- سوپروایزور آموزش سلامت  بیمارستان آنکولوژی امیر