سرطان یکی از مهم‌ترین تهدیدهای سلامت عمومی است و سالانه میلیون‌ها نفر در جهان و کشور ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مطالعات علمی و دستورالعمل‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) و برنامه ملی کنترل سرطان ایران نشان می‌دهند که غربالگری و تشخیص زودهنگام بیماری، از مؤثرترین راهکارها برای کاهش مرگ‌ومیر و ارتقای کیفیت زندگی بیماران است.

غربالگری به معنای شناسایی بیماری پیش از بروز علائم بالینی است و فرصت اقدام درمانی به موقع و مؤثر را فراهم می‌کند. شناسایی زودهنگام سرطان، هم باعث افزایش شانس درمان موفق می‌شود و هم فشار جسمی، روانی و اجتماعی بر بیمار و خانواده کاهش می‌یابد.

ماموگرافی: ابزار کلیدی غربالگری سرطان پستان

ماموگرافی یکی از تست‌های استاندارد و علمی برای غربالگری سرطان پستان است که با استفاده از اشعه ایکس کم‌دوز، تغییرات بافت پستان را حتی پیش از بروز توده یا علائم قابل لمس، شناسایی می‌کند.

اهمیت ماموگرافی:

• شناسایی تومورهای کوچک و غیرقابل لمس که با معاینه فیزیکی قابل تشخیص نیستند.
• کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان پستان؛ مطالعات گسترده نشان داده‌اند که ماموگرافی منظم می‌تواند مرگ‌ومیر ناشی از سرطان پستان را تا ۳۰–۴۰٪ کاهش دهد.
• امکان شروع درمان زودهنگام و کمتر تهاجمی، که اثرات جانبی و عوارض ناشی از درمان را کاهش می‌دهد.
• فراهم کردن فرصت برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر و برنامه‌ریزی مراقبتی مؤثر.

نحوه انجام ماموگرافی:

• بیمار در مقابل دستگاه ماموگرافی قرار می‌گیرد و با فشرده‌سازی مختصر پستان، تصویر با کیفیت تهیه می‌شود.
• اشعه مورد استفاده بسیار کم است و فواید غربالگری بسیار بیشتر از خطرات بالقوه آن است.
• تصاویر ماموگرافی توسط رادیولوژیست متخصص بررسی می‌شوند و در صورت شناسایی هرگونه تغییر غیرطبیعی، پیگیری‌های تشخیصی و درمانی آغاز می‌گردد.

سن و تکرار توصیه‌شده:

• طبق توصیه انجمن‌های علمی و برنامه ملی کنترل سرطان ایران، زنان ۴۰–۵۰ سال به بالا به صورت منظم هر ۱–۲ سال یکبار ماموگرافی انجام دهند.
• زنان با سابقه خانوادگی مثبت یا عوامل خطر بالاتر، ممکن است نیاز به شروع غربالگری زودتر و یا انجام ماموگرافی با فاصله کوتاه‌تر داشته باشند.

تست FIT (Fecal Immunochemical Test) و سایر روش‌های غربالگری

علاوه بر ماموگرافی، تست FIT برای شناسایی خون پنهان در مدفوع جهت غربالگری سرطان کولورکتال کاربرد دارد. این تست غیرتهاجمی و آسان، امکان تشخیص زودهنگام بیماری و مداخله درمانی سریع را فراهم می‌آورد. انجام به موقع این تست، باعث جلوگیری از پیشرفت بیماری و کاهش بار ناشی از سرطان می‌شود.

نحوه انجام تست FIT:

1. بیمار یک کیت ساده در منزل دریافت می‌کند.
2. با استفاده از سویاب مخصوص یا قلم جمع‌آوری نمونه، نمونه‌ای کوچک از مدفوع گرفته و در ظرف کیت قرار می‌گیرد.
3. نمونه پس از بسته‌بندی، به مرکز پزشکی یا آزمایشگاه تحویل داده می‌شود.
4. آزمایشگاه با استفاده از روش‌های ایمونوشیمی، وجود خون پنهان را بررسی می‌کند.

مزایا: غیرتهاجمی، آسان، سریع و قابل انجام در خانه است. در صورت مثبت شدن تست، پیگیری پزشکی سریع باعث تشخیص زودهنگام و مداخلات درمانی مؤثر می‌شود.

مسیر پیشگیری تا مراقبت

غربالگری و تشخیص زودهنگام تنها بخشی از مسیر مقابله با سرطان هستند. این مسیر شامل:

• پیشگیری اولیه: اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از دخانیات و مدیریت استرس.
• تشخیص و درمان: جراحی، شیمی‌درمانی، رادیوتراپی و درمان‌های هدفمند، بر اساس نوع و مرحله بیماری.
• مراقبت‌های حمایتی و تسکینی: کاهش درد و علائم جسمی، حمایت روانی و اجتماعی، آموزش خودمراقبتی و پشتیبانی خانواده که کیفیت زندگی بیمار و خانواده را ارتقا می‌دهد.
•  

هیچ‌کس تنها نیست!

پویش ملی مبارزه با سرطان تأکید دارد که هیچ فردی در مسیر پیشگیری، غربالگری، درمان یا مراقبت‌های تسکینی تنها نیست. همکاری فرد، خانواده، جامعه و نظام سلامت، مشارکت فعال در برنامه‌های غربالگری، پایبندی به درمان و حمایت از بیماران، همگی گام مؤثری در نجات‌بخش زندگی است.

پیام روز سوم پویش:

با انجام منظم ماموگرافی، تست FIT و سایر برنامه‌های غربالگری علمی، می‌توانیم با هم علیه سرطان بایستیم و زندگی‌های بیشتری را نجات دهیم.

ساناز عبدالرضاپور – فلوشیپ مراقبت های تسکینی- سوپروایزور آموزش سلامت بیمارستان آنکولوژی امیر